JGJos Govaart
Column · 25 oktober 2026 · 5 minuten lezen

Begin niet bij de campagne.

Mark Ritson stelt een nieuwe klant eerst een rare vraag: wanneer begint je boekjaar?

Tekening: een speurneus met hoedje staat in een merkarchief, met een kast vol archiefdozen van 1923 tot 2004 en een ladekast waarvan de bovenste lade openstaat. Onder een hanglamp bekijkt hij met een grote loep een oude advertentie, waarop een rode ster sterk vergroot te zien is.

Dit jaar volgde ik de Mini MBA in Brand Management van Mark Ritson. Ik had in mijn loopbaan al flink wat merkmodellen en strategiesessies voorbij zien komen, maar één ding is me echt bijgebleven. Het begint met de vraag die Ritson een nieuwe klant als eerste stelt: wanneer begint je boekjaar?

Een rare openingsvraag voor een merkstrateeg, zou je zeggen. Maar hij rekent gewoon terug. Wanneer worden de budgetten goedgekeurd? Wanneer moet het plan op tafel liggen? Wanneer ligt de strategie vast? En dus: wanneer moet het onderzoek klaar zijn, en wanneer moet je daarmee beginnen? De laatste vraag in zijn rijtje is welke datum het vandaag is. En dan blijkt vaak dat je eigenlijk al te laat bent.

Diagnose, strategie, uitvoering

Volgens Ritson bestaat een goede merkstrategie uit drie stappen, in deze volgorde: diagnose, strategie en uitvoering. Eerst uitzoeken hoe het er echt voor staat, dan kiezen wat je gaat doen, en pas daarna gaan maken. Dat klinkt als een open deur, maar in de praktijk beginnen veel organisaties achteraan. Er moet een campagne komen, een nieuwe pay-off of een rebrand, en de briefing ligt er al voordat iemand zich heeft afgevraagd wat er eigenlijk aan de hand is. Als PR-bureau heb ik jarenlang aan de ontvangende kant van zulke briefings gezeten.

Waarom slaan zoveel organisaties die diagnose over? Ritson zet in zijn cursus vier dingen op een rij die ertegenin werken: ervaring, salaris, macht en de aanname dat je je merk allang kent. Hoe langer je ergens werkt, hoe meer je verdient en hoe hoger je in de organisatie zit, hoe minder je denkt te hoeven onderzoeken. Daartegenover staat maar één ding, en dat is tijd. Of eigenlijk het gebrek eraan.

Onze voorouders waren geen idioten

Het deel van de diagnose waar ik het meest van heb geleerd, gaat niet over enquêtes of data, al horen die er zeker bij. Het gaat over het verleden. Ritson begint een diagnose bij de plek waar een merk vandaan komt, bij de geschiedenis en bij de oprichters. Duik de archieven in, zoek oude advertenties op, lees de oorspronkelijke documenten en kijk naar dingen die ooit werkten en in de vergetelheid zijn geraakt. Op een van zijn slides staat het heel droog: our ancestors were not idiots.

Dat is best een steek richting ons vak. Elke nieuwe marketingdirecteur wil zijn eigen stempel drukken en elk nieuw bureau komt met een eigen idee. Dat er twintig jaar geleden iemand heel goed heeft nagedacht over wat dit merk nou zo bijzonder maakt, raakt daarbij nogal eens uit beeld.

In de cursus kwam Toyota voorbij. Uit onderzoek bleek dat consumenten Aziatische automerken grotendeels als één grote groep zagen, en Toyota miste dus onderscheid. Een deel van het antwoord vond het merk door terug te gaan naar wat de oprichters ooit hadden opgeschreven. De principes van toen bleken nog altijd bruikbaar.

Cool tegenover hot

Een mooi Nederlands voorbeeld is Coolblue, een merk dat ik van dichtbij heb meegemaakt. De naam was destijds een reactie op Hot Orange, het hippe Amsterdamse internetbedrijf van die tijd. Coolblue wilde juist het tegenovergestelde zijn: nuchter, Rotterdams en praktisch. De oprichters maakten onderling ook een afspraak die bijna banaal klinkt: ze wilden goed geld verdienen met een geweldig dienstverlenend bedrijf.

Dat kwam niet uit een positioneringssessie. Het was een overtuiging, en je ziet hem nog altijd terug in de klantenservice, de toon, de humor en de cultuur. Daarom voelt dat merk niet bedacht, maar doorleefd.

Uit irritatie geboren

Merken ontstaan opvallend vaak uit irritatie over hoe een branche werkt. Toen Jody en ik Coopr begonnen, wilden we eigenlijk vooral alles anders doen dan de rest van de PR-wereld. Minder geslotenheid, minder opgepoetste corporate communicatie en minder braaf gedrag. Wat meer herrie maken en ergens een mening over hebben. Een uitgewerkt merkverhaal was het niet, het was meer een gevoel van: waarom doet iedereen dit eigenlijk op dezelfde manier?

Achteraf zie je dat daar de basis van een merk ligt. Veel organisaties denken dat positionering begint met een strategiesessie, maar meestal begint het gewoon met iets waar de oprichters zich aan ergerden of heilig in geloofden.

Geen nostalgie

Teruggaan naar je oorsprong betekent overigens niet dat je een retrocampagne moet maken met oude foto’s van de oprichter. De geschiedenis is in het lijstje van Ritson alleen het begin van de diagnose. Daarna komen bestaande cijfers, observatie, gesprekken met je trouwste klanten, groepsgesprekken en een stevig kwantitatief onderzoek. Het verleden vertelt je wat er ooit onderscheidend was aan je merk. Het onderzoek vertelt je wat daarvan vandaag nog leeft bij je klanten.

Dus

Voordat er een bureau wordt gebeld voor een campagne: ga eerst graven. Zoek de oude advertenties op, lees de interviews met de oprichters, praat met de collega die er al twintig jaar werkt en met de klanten die je al jaren trouw zijn. Heel vaak ligt het antwoord al klaar, helemaal aan het begin.

En plan het ook. Als je strategie in september vast moet liggen, ben je in augustus te laat voor een goede diagnose.

En, wanneer begint jouw boekjaar?

Denkwerk: Jos Govaart · Formulering: samen met AI (T1W2) · Hoe ik AI gebruik

Jos Govaart werkt waar merk en communicatie samenkomen. Meer over Jos

Neem contact op

Alle columns