JGJos Govaart
Column · 2 november 2026 · 5 minuten lezen

Alles klopt, niemand kijkt.

Een knuppel en een bal kosten samen €1,10. Je antwoord staat er al voordat je klaar bent met lezen. Sterke merken weten dat, communicatieafdelingen schrijven nog altijd versie negen.

Tekening: een schoolbord met in krijt het sommetje knuppel plus bal is €1,10, knuppel is bal plus €1,00, bal is een rood vraagteken. Naast het bord staan een echte knuppel en bal. Het figuurtje houdt een krijtje vast en krabt zich achter het hoofd, met in zijn gedachtewolk een rood doorgestreepte €0,10.

Een knuppel en een bal kosten samen €1,10. De knuppel kost een euro meer dan de bal. Wat kost de bal?

Iemand stuurde me het sommetje door, en daarmee verraadde hij de truc al: iets wat echt simpel is, stuurt niemand door. Er ging dus een waarschuwing af in mijn hoofd. Tien cent lag al klaar, maar ik vertrouwde het niet en ging rekenen. Een knuppel van een euro is maar negentig cent duurder dan een bal van tien cent, dus op de tweede regel liep het spaak. Het moest vijf cent zijn. Ik had het goed, maar ik ga niet beweren dat het vanzelf ging. Ik vond het zelfs lastig te geloven, want op het plaatje staat steeds één bal, terwijl er in de som twee zitten: de bal zelf, en de bal die verstopt zit in de prijs van de knuppel.

Ik had alleen een voordeel. De afzender had mijn trage denken al wakker geschud voordat ik begon. Die luxe heeft de lezer van jouw persbericht niet.

Tien cent is het snelle antwoord

Het raadsel komt uit een onderzoek dat Shane Frederick in 2005 publiceerde. Hij legde het, samen met twee andere strikvragen, voor aan ruim 3.400 mensen, de meesten studenten aan Amerikaanse universiteiten. Tien cent was veruit het populairste foute antwoord. Zelfs op de formulieren van wie het goed had, stond vaak een doorgestreepte tien naast de vijf. Andersom kwam nooit voor.

Psychologen noemen dat snelle, moeiteloze oordeel Systeem 1, en het trage, rekenende denken Systeem 2. Daniel Kahneman maakte die begrippen wereldberoemd met Thinking, Fast and Slow. Het detail dat mij het langst bijbleef, staat wat verstopt in het onderzoek. Wie tien cent antwoordde, dacht dat 92 procent van de mensen de vraag goed zou beantwoorden. Wie vijf cent zei, schatte 62 procent. Wie fout zat, vond de vraag dus het makkelijkst.

We trappen zelf het gaspedaal in

Wat je op je tijdlijn ziet, kiest een algoritme voor je uit. Het onthoudt waar je duim even stilhangt en serveert je meer van wat je aandacht vasthield. Dat is het terrein van Systeem 1: we liken een kop zonder het artikel te openen en sturen een filmpje door voordat het is afgelopen. Het algoritme leert van dat snelle oordeel en geeft ons meer van hetzelfde, steeds korter en steeds feller. Dat tempo hebben de techbedrijven niet bedacht, ze hebben het van ons afgekeken. Wie klaagt dat de wereld zo snel gaat, moet eens naar zijn eigen duim kijken.

Een muts zegt meer dan een bijsluiter

Sterke merken bouwen al decennia op dat snelle denken. Neem de oranje muts van Unox. Op Nieuwjaarsdag rennen duizenden mensen ermee het ijskoude water in. Die muts vertelt je niets over rookworst of erwtensoep: geen ingrediënten, geen prijs, geen bereidingswijze. Toch zie je hem en denk je meteen aan Unox, aan winter en aan iets warms na afloop. Je hebt er geen seconde over nagedacht, en daar draait het om.

Kijk ook eens naar Amstel en Grolsch. In de reclames van Amstel zie je al jaren vrienden die samen een biertje drinken. Vrienden, in alles, en zelfs letterlijk: het merk werd in 1870 opgericht door twee vrienden, en het grootste meezingfeest van het land heet De Vrienden van Amstel Live. Grolsch koos vaker voor een culturele, meer individuele setting. Niemand heeft je ooit uitgelegd wat het verschil is, en toch weet je het: Amstel is bier voor de gezellige massa, Grolsch voor de kenner van bier en van cultuur.

Niemand leest versie negen

En dan ons eigen vak. Communicatieafdelingen werken nog altijd alsof de lezer een middag heeft vrijgemaakt om hun persbericht te bestuderen. Elk argument moet erin, juridische zaken moet tevreden zijn en geen stakeholder mag zich gepasseerd voelen. Na acht rondes klopt alles, en dan gaat versie negen de deur uit. Nobody cares. Die versie is geschreven voor de mensen die hem moesten goedkeuren, niet voor de mensen die hem moeten lezen. En die lezer heeft in drie seconden zijn oordeel klaar, lang voordat hij bij alinea vier is.

Wat het pijnlijk maakt: we weten het best. We kennen het onderzoek en we zien elke dag hoe een muts het wint van een bijsluiter. Toch blijven we volledigheid verwarren met zorgvuldigheid.

Eerst het snelle denken

Voor wie nieuws leest, is de les helder: wantrouw juist het antwoord dat al klaarligt. Voor ons vak ligt het precies andersom. Wij moeten het snelle denken van ons publiek niet bestrijden, wij moeten ervoor schrijven. Eenvoud wordt onderschat en volledigheid overschat. Wie wil dat zijn boodschap aankomt, moet eerst een beeld of een zin vinden die in één oogopslag landt. Daar hoort het meeste werk in te zitten, en veel minder in de perfectie dat álles klopt. Wie in één oogopslag tien cent heeft gezien, leest versie negen niet meer. Dan klopt alles, en kijkt niemand.

Bronnen:

Denkwerk: Jos Govaart · Formulering: samen met AI (T1W2) · Hoe ik AI gebruik

Jos Govaart werkt waar merk en communicatie samenkomen. Meer over Jos

Neem contact op

Alle columns