Donderdagmiddag hing het kabinet aan een zijden draad. In onze familie-app ging het over de ontstopper, die tussen één en zes zou komen. Mijn schoonmoeder vroeg tussendoor of ik naar de Kamer keek. "Wat een toestand, hè."
Ik keek. Ik appte terug dat het gênant was, aan alle kanten. Twee dagen later zaten we er nog over te bomen, tussen de planning voor een avondje theater door.
Ik groeide op in een VVD-nest, mijn schoonouders in een GroenLinks-nest. Zelf stem ik al twintig jaar geen VVD meer. Vaak D66, af en toe Volt, en in maart bij de gemeenteraadsverkiezingen zelfs GroenLinks-PvdA, tegenwoordig PRO. Mijn schoonvader sloot het gesprek af met: "Ik ben het met 90% eens. Ongeveer."
Wij zien elkaar nog. In Den Haag zien ze elkaar niet meer.
Twintig cent op elke honderd euro
Waar ging het eigenlijk over? D66 en CDA sloten met PRO en Volt een deal: vermogenden betalen jaarlijks 1 miljard euro meer, werkenden krijgen bijna hetzelfde terug. De rijksbegroting voor 2027 is 516,8 miljard euro. Het ging dus om twintig cent op elke honderd euro die de overheid uitgeeft, en per saldo om bijna niets. Een accent.
Ik vind dat principe ook gewoon simpel. Verlaag de belasting op inkomen, maak het mkb'ers makkelijk en haal wat op bij grote erfenissen en rendement op vermogen. Links mag daarbij wel beseffen dat vermogen voor een mkb'er niet per se rijkdom is, maar vaak gewoon zijn pensioenpot. In de kern lag er een compromis waar iedereen mee kon leven.
Overvallen?
De VVD voelde zich overvallen. Klaas Dijkhoff legde in zijn podcast met Gert-Jan Segers uit hoe dat zat: de VVD wist wel degelijk dat D66 en CDA met PRO en Volt praatten. Alleen het allerlaatste stukje wisten ze niet. Ook de NOS tekende op dat de VVD van de gesprekken wist. Op dat laatste stukje werd een crisis geplot.
Het schoolplein
Daarna ging het niet meer over de inhoud. Klaver vierde als een kleuter een piepklein overwinninkje: "Er komt voor het eerst écht een miljonairsbelasting." De VVD antwoordde met een fundamentele reset. Allebei hyperbolen, allebei voor de eigen achterban. Stampvoetende kleuters op het schoolplein.
Het woord zelf deed het meeste kwaad. Econoom Jona van Loenen zei bij Dijkhoff en Segers dat de term de verkeerde indruk wekt: "Het impliceert dat miljonair zijn slecht is." Klaver had dat woord nodig om te kunnen winnen, en juist daardoor kon de VVD het niet meer slikken. Over twintig cent per honderd euro maak je geen ruzie. Over één woord blijkbaar wel.
Je kunt inhoudelijk veel van Rutte zeggen, maar ik begin te begrijpen waarom hij zich in zijn rol geen ideologie kon veroorloven. Hij hield het zooitje tenminste bij elkaar.
Strategie voor wie?
Als communicatieman vraag ik me af of ze in Den Haag nog in staat zijn tot strategische communicatie. Misschien kunnen ze het best, en zit het probleem in het doel. Dan is de strategie niet om Nederland vooruit te helpen, maar om de eigen achterban te pleasen.
Afgemeten aan dat doel was deze week een succes. Klaver heeft zijn woord, de VVD haar verontwaardiging. Afgemeten aan het andere doel was het een mislukking. En Nederland heeft recht op politici die naar dat andere doel streven.
De adviseur die altijd gelijk geeft
Diezelfde donderdag hoorde ik Deborah Nas vertellen over een experiment met ChatGPT. Ze uploadde een foto van een blauwe vaas. "Een diepblauwe vaas," zei het model. Zij zei dat hij rood was. "Scherp gezien, je hebt gelijk." Zij zei dat hij toch blauw was. "Haha, dat gebeurt de beste."
Ik heb geen enkel bewijs dat er in Haagse fractiekamers aan een chatbot wordt gevraagd wie er gelijk heeft. Maar stel dat het zo is. Dan krijgt Klaver te horen dat het een doorbraak is, en de VVD dat ze is overvallen. Dan applaudisseert niet alleen je achterban, maar ook de machine.
Wij wel
Ik ben er zelf ook niet immuun voor. In diezelfde app noemde ik ze allemaal een grote kleuterklas. Dat zou ik nog steeds zeggen.
Maar mijn schoonouders en ik deden deze week iets wat in Den Haag niemand lukte. We luisterden, gaven elkaar een punt en gingen verder met de planning voor het theater.
Negentig procent eens. Ongeveer. Daar kun je een land mee besturen. Als je de kleuterklas uit bent.
Bronnen:
